[ Pobierz całość w formacie PDF ]

 

WPROWADZENIE

 

LITERATURA

 

1.     Tytus Beni, Fonetyka opisowa języka polskiego.

2.     Marian Bugajski, Językoznawstwo normatywne, 1996.

3.     Maria Dłuska, Fonetyka polska.

4.     Witold Doroszewski, Podstawy gramatyki języka polskiego.

5.     Encyklopedia języka polskiego pod red. Stanisława Urbańczyka.

6.     Encyklopedia językoznawstwa ogólnego pod red. Kazimierza Polańskiego.

7.     Antoni Furdal, Językoznawstwo otwarte.

8.     Gramatyka opisowa języka polskiego z ćwiczeniami pod red. Witolda Doroszewskiego i Wieczorkiewicza.

9.     Zenon Klemensiewicz, Podstawowe wiadomości z gramatyki języka polskiego.

10. Nagórko, Gramatyka języka polskiego, wyd. II lub III.

11. Nowy słownik ortograficzny pod red. Edwarda Polańskiego, PWN.

12. Nowy słownik poprawnej polszczyzny pod red. Andrzeja Markowskiego.

13. Stanisław Szober, Gramatyka języka polskiego.

14. Jan Tokarski, Traktat o ortografii polskiej.

15. Bożena Wierzchowska, Fonetyka i fonologia języka polskiego.

16. Bożena Wierzchowska, Wymowa polska.

 

 

POJĘCIE GRAMATYKI

 

Gramatyka – 1. dyscyplina badawcza, przedmiot; 2. dziedzina językoznawstwa zajmująca się opisywaniem języka; 3. nauka ujmująca w sposób kodyfikujący zasady budowy języka.

 

Gramatyka normatywna – zajmuje się normami gramatycznymi, tym,
jak powinniśmy mówić.

 

Gramatyka opisowa – zajmuje się faktycznym stanem języka, tym, jak naprawdę mówimy.

 

Gramatyka synchroniczna – zajmuje się gramatyką języka współczesnego.

 

Gramatyka historyczna – zajmuje się zmianami w języku, rozwojem zjawisk językowych.

 

Diachronia w języku à gramatyka diachroniczna

 

Gramatyka porównawcza – bada podobieństwa pomiędzy językami.

 

Gramatyka historyczno-porównawcza – zajmuje się tym, jak poszczególne języki (np. słowiańskie) wyglądały kilkaset lat temu.

 

Gramatyka kontrastywna – bada różnice między poszczególnymi językami (raczej współczesnymi, na ogół jest to gramatyka synchroniczna).

 

 

 

Język polski – ok. 110 000 wyrazów – bez słownictwa specjalistycznego (terminologii), większości wyrazów obcych, żargonów, które stanowią miliony wyrazów.

 

Działy gramatyki:

·         fonetyka i fonologia – zajmują się fizycznym tworzywem języka

·         morfononologia – nauka o alternacjach

·         morfologia – określa reguły budowania wyrazów

o       fleksja – umożliwia tworzenie innych funkcji składniowych

o       słowotwórstwo – umożliwia rozbudowywanie systemu językowego

·         składnia – bada reguły tworzenia zdań (funkcja komunikatywna)

 

Poza działami gramatyki pozostaje system leksykalno-semantyczny.

 

 

POJĘCIE JĘZYKA

 

Język – system znaków akustycznych lub pisanych, układ uporządkowany, logiczny.

·         langue – system – potencjalność, kreacyjność, możliwości nieograniczone, abstrakcyjność, charakter stały, konwencjonalny, umowny

·         parole – akt wypowiedzi – charakter fizykalny, nietrwały, momentalny, chwilowy, indywidualny, jednostkowy

 

Znak językowy – istnienie formy (postać graficzna lub akustyczna).

·         wypełnianie formy treścią, nadanie formie znaczenia

 

Ferdynand de Saussure w 1916 wydał Kurs językoznawstwa ogólnego i rozpoczął tym badania języka w sposób porównawczy, opisowy.

Wcześniej stosowano metody historyczne.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

FONETYKA

 

POJĘCIE GŁOSKI

 

Głoska – najprostszy element dźwiękowy, dający się wyodrębnić w wypowiedzi.

 

 

NARZĄDY MOWY

 

Płuca z tchawicą – aparat ekspiracyjny.

 

Krtań – aparat fonacyjny.

·         w krtani znajdują się wiązadła głosowe

o       gdy powietrze przepływa przez nie, wprawiając je w drgania, powstają głoski dźwięczne

o       gdy wiązadła znajdują się w stanie biernym, powstają głoski bezdźwięczne

 

Nasada – aparat artykulacyjny:

·         jama gardłowa

·         jama ustna

o       wargi

§         górna

§         dolna

o       zęby

o       podniebienie

§         twarde

§         miękkie

o       język

·         jama nosowa

o       nagłośnia

 

 

KLASYFIKACJA DŹWIĘKÓW MOWY

 

1.     Klasyfikacja akustyczna

llrezonanty, np. a, o, u, ę, m, n, llldźwięki plozywne, np. p, t, klldźwięki frykatywne, np. f, s, chllgłoski nosowellgłoski ustnell

 

2.     Klasyfikacja genetyczna – dzieli głoski ze względu na:

llzachowanie się wiązadeł głosowych w czasie wytwarzania dźwiękull

§         dźwięczne, np. b, d, g, v, z, m, n, r

§         bezdźwięczne, np. p, t, k, f, s, ć

llstopień zbliżenia narządów mowyll

§         zwarto-wybuchowe, np. p, b, t, d, k’, g’

§         zwarto-szczelinowe – afrykanty, np. s, z, sz, ż, ś, dź

§         szczelinowe – spiranty, np. s, z, sz, ż, ś, ch

§         półotwarte – sonorne, np. m, n, ń, l, r

 

llmiejsce artykulacjill

§         dwuwargowe, np. p, b

§         wargowo-zębowe, np. f, v

§         przedniojęzykowo-zębowe, np. cz, ż, sz, l, r

§         przedniojęzykowo-dziąsłowe, np. ś, ź, ć, ń

§         tylnojęzykowo-welarne, np. k, g, ch

llpołożenie podniebienia miękkiegoll

§         nosowe, np. m, n, ń

§         ustne, np. p, b, t, d

lldodatkowe artykulacje modyfikujące zasadniczą artykulację spółgłoskill

§         labializacja – zaokrąglenie wargowe, np. p, m, ch (przed u)

§         delabializacja – spłaszczenie warg (przed i)

§         palatalizacja – wzniesienie środka języka do podniebienia twardego

§         welaryzacja – wzniesienie części języka – n przed k lub g

§         retrofleks (cerebralizacja) – zagięcie czubka języka i cofnięcie go, np. t, d, cz, dż, sz, ż, l, ł – głoski wymawiane koronalnie

 

 

KRYTERIA KLASYFIKACJI GŁOSEK

 

1.     Kryterium stopnia otwarcia narządów mowy

llotwarte – wszystkie samogłoskill

§         mogą być artykułowane w izolacji à stanowią podstawę sylaby

llnieotwarte (nie są związane z pełnym otwarciem)lllzwartowybuchowe: p, p’, b, b’, t, t’, d, d’, g, g’, k, k’llszczelinowe – spiranty: w, w’, f, f’, z, z’, s, s’, sz, ż, h, ch, jllzwartoszczelinowe: c, dz, dż, cz, dź, ćllpółotwarte: l’, łlllnosowe: m, n, m’, n’, ŋ, ŋ’llpłynne:llldrżąca: rllboczna: llllll

§         głoski półotwarte są zawsze dźwięczne; mogą mieć jedynie warianty pozycyjne (w sąsiedztwie bezdźwięcznych głosek)

 

2.     Kryterium miejsca artykulacji

llwargowe:llldwuwargowe...lll [ Pobierz całość w formacie PDF ]